Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

O menopauzie mówimy, gdy kobieta od roku nie miała miesiączki. Zdarza się to najczęściej około 50., 51. roku życia. Jeśli miesiączka ustała u 45-latki, mówimy, że menopauza nadeszła u niej wcześnie. A co, jeśli miesiączka nie pojawia się u młodszej kobiety, u takiej przed czterdziestką? Wówczas lekarze mówią o przedwczesnym wygasaniu czynności jajników, w skrócie POF, od Premature Ovarian Failure.

POF dotyczy 0,1 proc. kobiet przed 30. rokiem życia i 1 proc. kobiet przed czterdziestką. Przyczyny są różne, mogą być związane ze zmianami genetycznymi. Ale nie muszą.

Przyczyną przedwczesnego wygasania czynności jajników (POF) może być operacja, która polega na usunięciu jajników lub usunięciu zbyt dużej ich części. Takie zabiegi przeprowadza się z powodu nowotworów, ale nie tylko. Jeśli zabiegi dotyczą pacjentek w przyszłości planujących ciążę, pomocą może być oncofertility, czyli zabezpieczenie płodności poprzez pobranie i mrożenie fragmentu zdrowego jajnika z komórkami jajowymi. W przyszłości daje to szansę na urodzenie dziecka dzięki metodzie in vitro - mówi prof. Violetta Skrzypulec-Plinta, ginekolożka, endokrynolożka, seksuolożka, członkini Rady Ekspertów Neovadiol ds. Menopauzy.

Leczenie onkologiczne może wywołać POF nie tylko przez operację. Jajnikom może zaszkodzić także chemioterapia lub radioterapia.

Czasem miesiączka ustaje przez walkę, jaką kobieta toczy ze swoim ciałem. Drastyczne diety cud, głodzenie się może mieć nieodwracalne konsekwencje. - Wiele kobiet odchudza się bardzo radykalnie. To wyniszcza organizm i może doprowadzić do zaburzeń w wydzielaniu hormonów - tłumaczy prof. Skrzypulec-Plinta. - Ważne jest prowadzenie zdrowego stylu życia, utrzymywanie prawidłowej masy ciała. Jajniki lubią ruch, zdrowy styl życia. Widać to u pacjentek z policystycznymi jajnikami. Czasem kobieta zmienia dietę na zdrowszą, zaczyna regularnie się ruszać, chudnie i to wystarcza, by cykl miesiączkowy stał się prawidłowy. Przedwczesne wygasanie funkcji jajników wiąże się też z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak: cukrzycą typu 1, RZS, bielactwo, toczeń, choroby tarczycy, np. choroba Hashimoto. Jajniki są wrażliwe na toksyny, palenie papierosów, narkotyki.

Menopauza przed miesiączką 

Szczególną grupę pacjentek stanowią nastolatki, u których miesiączka nie nadchodzi. - Matkę niepokoi brak pierwszej miesiączki u 16-letniej córki. Przyprowadza dziewczynkę do lekarza i okazuje się, że jajniki nastolatki nie pracują prawidłowo. Zazwyczaj za takimi sytuacjami stoją czynniki genetyczne. Taka nastolatka ma niski poziom estradiolu i wysokie FSH - powyżej 40 IU/l - opowiada prof. Skrzypulec-Plinta. FSH to hormon folikulotropowy, który pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych i produkcję estrogenów. - Takiej nastolatce trzeba delikatnie powiedzieć, że choć jeszcze nie miesiączkuje, jej jajniki nie wydzielają prawidłowo hormonów. Dlatego musi stosować terapię hormonalną, aby zachować prawidłowe funkcje organizmu. 

Do przedwczesnego wygaszenia funkcji jajników może dojść także w wyniku silnego stresu. Psychiczny uraz może sprawić, że oś przysadka - podwzgórze - jajnik przestaje działać. Moja pacjentka przeżyła wypadek samochodowy, w którym zginął jej mąż. Konsekwencją było wygasanie funkcji jajników. Tak samo stresogennie może zadziałać wojna, gwałt, śmierć dziecka - tłumaczy prof. Skrzypulec-Plinta.

Choroba, stres, rak są niespodziewane, tak jak ich konsekwencje, czyli ustanie pracy jajników. Jednak niektóre kobiety spodziewają się, że menopauza przyjdzie do nich szybciej, a nie w typowym czasie. - Mama mówi, że mam się spodziewać menopauzy niedługo po czterdziestce - usłyszałam kilka lat temu od koleżanki. Okazało się, że jej mama miała rację. - Zdarza się uwarunkowanie rodzinne, że pacjentka wchodzi w menopauzę około 40. roku życia. Jej mama i babcia w okres menopauzy również wchodziły w podobnym wieku - potwierdza prof. Skrzypulec-Plinta.

Menopauza - bez estrogenów nadejdą dokuczliwe objawy 

U wszystkich kobiet z przedwczesnym wygasaniem funkcji jajników, nawet w bardzo młodym wieku, dochodzi do zmian, które obserwują kobiety w okresie menopauzy. - Nastolatka może mieć problemy z koncentracją, uderzenia gorąca, problemy ze snem. Brak estrogenu wpływa na ogólną kondycję organizmu, co może się odbić na stanie uzębienia, kości, włosów. Są dwa rodzaje leczenia: antykoncepcja albo hormonalna terapia menopauzalna. W 90 proc. stosuje się to drugie leczenie, jest bezpieczniejsze dla zdrowia - mówi prof. prof. Skrzypulec-Plinta.

Zaznacza, że stosowanie terapii hormonalnej poprawia komfort życia. Może ona ochronić przed depresją, stanami lękowymi, bezsennością czy innymi dolegliwościami. Hormonalna terapia menopauzalna może też poprawić wygląd skóry. - Gdyby taką terapię zaczęła 30-latka, mogłaby ją stosować przez kolejne 30 lat. Terapię hormonalną trzeba właściwie dobrać dla danej pacjentki. Nie tylko mowa o odpowiedniej dawce, ale również ważna jest forma stosowania: doustna, przezskórna, dopochwowa - wyjaśnia ginekolożka. A co się stanie, kiedy po latach stosowania hormonalnej terapii kobieta wejdzie w wiek, w którym menopauza dotyka większość kobiet? Około 50. roku życia można przerwać stosowaną terapię lub - co wydaje się bardziej właściwe - zmniejszyć dawkę i dalej ją kontynuować - odpowiada prof. Skrzypulec-Plinta.

U większości kobiet w Polsce, u których jajniki przestały pracować zbyt wcześnie, stwierdzono niedobór witaminy D. Witamina ta ważna jest m.in. dla naszej odporności, jej niedobór wiązany jest z większym ryzykiem chorób autoimmunologicznych. Tych, które mogą iść w parze z POF. Kobietom z przedwczesnym wygasaniem funkcji jajników zaleca się dietę bogatą w antyoksydanty. To substancje neutralizujące wolne rodniki, które przyspieszają procesy starzenia i podnoszą ryzyko rozwoju wielu chorób. Dieta powinna być więc bogata w warzywa i owoce. Na liście substancji opóźniających starzenie jest też melatonina. Ta sama, która reguluje rytm okołodobowy i pomaga w zasypianiu.   

Menopauza. Skóra jak pocięta nożem

Ponieważ przedwczesne wygasanie funkcji jajników wiąże się z typowymi objawami menopauzy, konsekwencje widać także na skórze. Czy te zmiany nadejdą gwałtownie? - Jeśli taką osobę długo znamy, zauważymy nowe linie na jej twarzy, jak zagięcia kartki albo jak od przecięcia nożem. Nie są to fałdy skóry, do których przyczynia się grawitacja - opisuje dermatolożka dr Agnieszka Sura, członkini Rady Ekspertów Neovadiol ds. Menopauzy. Linie na twarzy mogą się pojawić jako odgniecenia po spaniu. Nawilżona, sprężysta skóra wraca do naturalnego stanu, poranne zagniecenia znikają. - Skóra menopauzalna nie potrafi się zregenerować jak dawniej, nie produkuje odpowiednich ilości sebum i substancji, które ją nawilżają i natłuszczają. Skóra staje się cieńsza. Cały proces nocnej odnowy jest już zaburzony - tłumaczy dermatolożka.

Dr Sura mówi, że kobiety, które wiedzą, że czeka je operacyjne wycięciem jajników, starają się przygotować na związane z tym konsekwencje. - Bardzo dbają o skórę. Zmieniają kremy na bogatsze, żeby spowolnić proces zmian w skórze. Na liście pomocnych składników są: peptydy, proksylan, kwasy omega-3 i omega-6, retinol, kwas hialuronowy, witamina C - podpowiada dr Sura.

Dlaczego poziom estrogenu, który produkują jajniki, jest tak istotny dla wyglądu skóry? Estrogeny regulują produkcję kolagenu, wpływają na wytwarzanie sebum i strukturę skóry. Kolagen to białko, które jest podporą skóry. Gdy jego produkcja nie przebiega jak w młodości, zmienia się owal twarzy, zmarszczki się pogłębiają, skóra traci jędrność. A gdy do tego tracimy lipidy, czyli tłuszcze, które budują barierę ochronną naskórka, skóra staje się przesuszona i bardziej wrażliwa.

Menopauza u 30-latki - skóra jak u zadbanej 45-latki

- Skóra odczuje, że zostało ucięte źródło estrogenów. Trzydziestolatka z wygasaniem funkcji jajników będzie miała skórę 45-latki dbającej o siebie. Nie będzie jeszcze u niej grawitacyjnego obniżenia linii żuchwy, ale problemem będą suchość i widoczne zmarszczki - mówi dr Sura. Jeśli objawy menopauzy pojawiają się przedwcześnie, skórę należy pielęgnować nie zgodnie z dawnymi przyzwyczajeniami, tylko z nowymi potrzebami. Kremy powinny być bogate w substancje wzmacniające barierę ochronną skóry. Na brak naturalnych lipidów musimy odpowiedzieć kosmetykami, które je uzupełnią. Warto też przejrzeć używane od dawna kosmetyki - niektóre mogą się okazać zbyt wysuszające. Pasowały do skóry tłustej, teraz skóra jest normalna lub sucha, więc takie preparaty zadziałają drażniąco. Oczyszczanie i peelingi powinny być delikatne, a nawilżanie i odżywianie silniejsze.

Na dzień konieczne są kremy z filtrem. Promieniowanie UV przyspiesza starzenie i przesusza skórę.

- Widzę, jakie skutki ma nieużywanie kremów z filtrem, szczególnie latem. Kobiety czasem mówią, że wyszły na słońce tylko na chwilę, że przecież tydzień w roku na plaży bez filtrów nie zaszkodzi. Niestety, takie nawyki jeszcze pogłębiają problemy skóry - przestrzega dr Sura.

Każda z nas doświadczy menopauzalnych zmian na skórze, choć mogą one być mniej lub bardziej dokuczliwe. Zależy to od tego, jak dbałyśmy o skórę i czy dostosujemy pielęgnację do nowych potrzeb.

Przedwczesne wygasanie funkcji jajników dla większości osób najpierw jest szokiem. Doświadczeni lekarze mogą jednak pomóc zadbać o jakość życia swoich pacjentek. - Najtrudniejsze są pierwsze rozmowy o przedwczesnym wygaszaniu funkcji jajników. Później trudne są rozmowy o możliwym lub nie macierzyństwie. Jednak współczesna medycyna ma coraz więcej rozwiązań i potrafi pozytywnie zaskakiwać - mówi prof. Skrzypulec-Plinta.

Menopauza
CZYTAJ WIĘCEJ

Menopauza to naturalny etap w życiu każdej kobiety. Wraz z marką Vichy i Radą Ekspertów Neovadiol ds. Menopauzy poruszamy tematy dotyczące okresu przed menopauzą i po niej. Czytelniczki dowiedzą się, jak zadbać o siebie, by czuć się pięknie i zdrowo we własnym ciele.

Wszystkie teksty dotyczące menopauzy możecie przeczytać na www.wysokieobcasy.pl/menopauza

UWAGA! Jeśli masz dodatkowe pytania odnośnie tematyki związanej z menopauzą, kieruj je na adres wysokieobcasy_menopauza@agora.pl. Z najciekawszych pytań redakcja przygotuje materiał wraz z odpowiedziami.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.