Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Wszystkie najnowsze wiadomości o wojnie w Ukrainie - w naszej relacji na żywo.

Platforma Secondary Archive, na której w zeszłym roku udało się zgromadzić setki profili artystek z Polski, Węgier, Czech i Słowacji, teraz poszerza swoje granice. Do archiwum dołączy pięćdziesiąt twórczyń z Ukrainy i dwadzieścia z Białorusi. Realizowany dzięki wspólnemu wysiłkowi lokalnych kuratorek, artystek i koordynatorek projekt obejmuje twórczynie ze wszystkich środowisk – wschodzące, młode, nieznane, a także te o ugruntowanej pozycji.

Na stronę trafią świadectwa m.in. Tetiany Jabłońskiej, jednej z dwóch ukraińskich artystek reprezentujących Związek Radziecki na Biennale w Wenecji, Iryny Pap, najsłynniejszej fotografki reportażowej w ZSRR, czy Ałły Horskiej, która została zamordowana przez reżim w 1970 roku za swoje poglądy polityczne. To także głosy kluczowych dla współczesnej białoruskiej i ukraińskiej sztuki artystek, w tym m.in. Mariny Napruszkinej, Lady Nakonechnej, Vlady Ralko, Ali Savashevich czy Zhanny Kadyrovej.

Secondaryarchive.org ma za zadanie nie tylko pokazać twórczość artystek z Europy Środkowo-Wschodniej, ale także stworzyć miejsce, w którym będą mogły mówić same za siebie. Wypowiedzi trzech pokoleń artystek z Ukrainy i Białorusi zawierają w sobie m.in. historie wojen, udanych i nieudanych rewolucji, opowieści o życiu w sowieckim reżimie, codzienności „ostatniej dyktatury Europy", roli artystek i strategiach oporu, jakie mogą podejmować.

W świetle zagrożeń, przed jakimi stoją dzisiaj państwa Europy Środkowo-Wschodniej, niezbędna staje się znajomość wspólnej przeszłości, dzielenie się swoimi historiami, dialog i budowanie sieci wsparcia wewnątrz regionu.

Sztuka politycznie i społecznie zaangażowana

Sztuka Ukrainy i Białorusi przez długi czas pozostawała nieznana międzynarodowej publiczności. W szczególnie trudnej sytuacji znajduje się Białoruś, gdzie nie istnieją obecnie żadne państwowe ani prywatne instytucje, w których współczesne artystki i artyści mogliby prezentować swoje prace. Kraj, który w ubiegłej dekadzie przeżywał rodzaj „kulturalnej odwilży", w przeciągu ostatnich dwóch lat z powrotem został brutalnie odcięty od reszty świata. W odpowiedzi na masowe, antyrządowe protesty zamknięto ostatnie niezależne podmioty kulturalne, znaczna część przedstawicieli kultury opuściła kraj, a niektórzy z nich nadal przebywają w więzieniach.

Wojna na Ukrainie, protesty i represje polityczne na Białorusi, sytuacja na granicy – to wszystko miało w ostatnich latach ogromny wpływ na lokalną scenę artystyczną. Powstał masowy ruch sztuki politycznie i społecznie zaangażowanej, zmienia się rola artysty w społeczeństwie. Lokalne twórczynie przyciągają coraz większą uwagę, a ich prace zaczynają być pokazywane na wystawach za granicą. Często nie idzie to jednak w parze z realnym zainteresowaniem ich twórczością, a stanowi raczej uprzejmy gest wsparcia czy rodzaj fascynacji lokalną egzotyką. Prezentując ich sztukę bez odpowiedniego kontekstu, historii i zrozumienia, po raz kolejny pozbawia się je możliwości wypowiedzi.

Fundacja Katarzyny Kozyry wraz z partnerami już od dwóch lat pracuje nad pokazaniem artystek z regionu i historii ich praktyk. Secondaryarchive.org to przestrzeń, w której mogą mówić własnym głosem – zarówno tworząc manifesty, jak i prezentując swoje dzieła. Nazwa platformy od początku była delikatną prowokacją i grą słów odnoszącą się do pozycji kobiet jako przedstawicielek „drugiej płci" i drugorzędnej roli, jaką przypisywano w przeszłości krajom Europy Środkowo-Wschodniej względem tzw. pierwszego świata.

Projekt „Secondary Archive – Platform for Central and Eastern European Women Artists: Ukraine and Belarus" został zrealizowany przez Fundację Katarzyny Kozyry wraz z partnerami – Galerią Artsvit (Ukraina) oraz Instytutem Goethego we współpracy z Ambasadą Kultury (Białoruś). Inicjatywa wspierana jest przez Unię Europejską w ramach programu House of Europe.

źródło: materiały prasowe 

***

Rosyjska inwazja na Ukrainę. Rzetelne analizy, nieoczywiste opinie, zaskakujące prognozy Anne Applebaum, Wiktorii Bieliaszyn i Piotra Andrusieczko - naszego korespondenta prosto z Kijowa. Zapisz się!

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.