Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Aleksandra Mijakoska-Siemion: Jak rozmawiać o budżecie domowym?

Prof. Agata Gąsiorowska: Spokojnie.

To jest chyba najtrudniejsze.

– To taka rada trochę w stylu, gdy ktoś jest bardzo rozemocjonowany, a my mu mówimy: „Nie denerwuj się”.

Możemy w ogóle rozmawiać o pieniądzach bez emocji?

– Kluczowe jest zdanie sobie sprawy z tego, że są one po prostu narzędziem w ekonomii. Że to nie jest coś, co może dać nam sukces, szczęście, samozadowolenie czy miłość. Że one są nam potrzebne do tego, by móc kupić różne rzeczy, zapłacić rachunki, i kropka. Wtedy łatwiej będzie podejść do szukania rozwiązań zadaniowo.

Gdy masa ludzi traci pracę lub obcinane są ich pensje, trudno jest nie emocjonować się pieniędzmi.

– A tymczasem właśnie w tak ekstremalnej sytuacji jak obecna racjonalny stosunek do pieniędzy jest niezbędny. Szczególnie gdy mówimy o budżecie domowym, który trzeba oszacować na chłodno, zdecydować, co jest niezbędne, z czego musimy zrezygnować i czy ewentualnie powinniśmy szukać jakiejś dodatkowej pracy.

Trudno się nie zamartwiać, co zrobimy, gdy nam nie starczy do pierwszego, ale nie możemy łączyć w jednej rozmowie tych dwóch poziomów – emocjonalnego i praktycznego. Bo wtedy rozmowa o tym, że trzeba zbierać paragony, co poświęcić i co na jaką kupkę przesunąć, zaraz się zmieni w obwinianie siebie nawzajem, w szukanie winy w sobie, w doszukiwanie się oskarżeń w tym, co mówi partnerka czy partner. Bo bardzo często ludzie, którzy przywiązują wagę emocjonalną do pieniędzy, to ludzie, którzy doświadczają różnego rodzaju deficytów. Na przykład mają niską samoocenę, wysoki poziom niepokoju czy poczucie braku kontroli nad rzeczywistością.

Oczywiście w pandemii niepokoje się nasilają, więc emocje wokół pieniędzy też.

Fizycznie doświadczamy lęków i cierpimy na utratę kontroli. Tu i teraz.

– Pytanie, co my z tym zrobimy, bo przecież nie możemy funkcjonować w ciągłym niepokoju. Amerykański psycholog Tim Kasser zauważa, że każdy z nas ma aspiracje wewnętrzne i zewnętrzne. Pieniądze czy popularność są aspiracją zewnętrzną. Aspiracje wewnętrzne to między innymi wsparcie społeczne i bliskie relacje społeczne, wiara czy wartości duchowe. Badania pokazują, że te aspiracje wewnętrzne są ważniejsze dla osiągnięcia dobrostanu psychicznego od tych zewnętrznych.

Ale jeżeli jesteśmy w niepokoju, a nie chcemy korzystać z zasobu społecznego, bo boimy się odkryć i prosić o pomoc, to paradoksalnie uciekamy się do atrybutu aspiracji zewnętrznych, czyli na przykład potrzeby posiadania pieniędzy. A jeżeli umiemy przyjmować wsparcie i prosić o pomoc, to dobra materialne nie będą dla nas nadrzędnym problemem.

Nauczenie się tego wymaga czasu.

– Wszystko wymaga czasu. Gdy dziecko pierwszy raz stanie na nogi, to od razu nie przebiegnie maratonu.

Ale zmiany pandemiczne nie czekają. Co zrobić, gdy nagle partnerka zaczęła zarabiać więcej od partnera, by pieniądze nie stały się źródłem napięcia?

– Dobrze zdefiniować problem. Czy chodzi o to, że mamy mniej dochodów jako gospodarstwo, czy o to, że partner źle się czuje, bo druga strona lepiej zarabia. W drugim przypadku planowanie budżetu nie rozwiąże problemu. Gdy ktoś czuje, że mniej zarabiając, traci niezależność – albo gorzej: traci kontrolę nad tą drugą osobą – mamy nie problem finansowy, lecz problem w związku. Problem, który teraz tylko się uwidocznił.

Lubimy traktować pieniądze jako przykrywkę dla wielu problemów, zamiast o nich rozmawiać. Tak jest łatwiej, prościej – zdejmujemy odpowiedzialność z siebie i zrzucamy ją na pieniądze.

Jakie zachowania są fair, a jakich powinniśmy się wystrzegać?

– Fair i pożądane jest komunikowanie konkretnych problemów i szukanie rozwiązań. Jeżeli na przykład jedno straciło pracę, to, które ją zachowało, ma często poczucie, że bezrobotny nic nie robi. Bo gdy jesteśmy w pracy, nie widzimy po prostu, co robi ta druga strona. A przecież osoba szukająca pracy przegląda oferty, wysyła CV, dzwoni, sprawdza możliwości. Warto mieć to z tyłu głowy. Wtedy łatwiej wygasić konflikt i przejść do rzeczowej rozmowy: czy obciąć część wydatków, a może naruszyć oszczędności, na ile, na co, czy szukać pracy tymczasowej.

To podobna sytuacja do tej, gdy kobieta jest na macierzyńskim, zajmuje się noworodkiem i słyszy, że nic w domu nie robi – bo nieposprzątane, pranie niezrobione.

– A tymczasem ta matka wcale nie ma łatwo, często nawet nie ma chwili na to, by zjeść kanapkę. Dlatego, zamiast atakować, możemy spróbować pomóc partnerowi. Możemy zaproponować, że przeczytamy jego CV, że popatrzymy na oferty.

Ale wtedy i tak jedna osoba względem drugiej będzie w pozycji władzy.

– To znowu zależy od tego, jak my się komunikujemy na co dzień. Jeśli potrafimy odnosić się do siebie z szacunkiem, partnersko, to zachowamy się tak także w trudnych, stresujących sytuacjach. Jeżeli na co dzień jesteśmy wobec siebie szczerzy, to pytanie o sprawdzenie CV nie będzie miało charakteru oceniającego, tylko wspierający.

Mam nieodparte wrażenie, że wszelkie nasze problemy biorą się z braku umiejętności komunikowania się.

– I słusznie. Umiejętność porozumiewania się jest tą najbardziej pożądaną i jednocześnie najtrudniejszą.

Prof. Agata Gąsiorowska – psycholożka z Uniwersytetu SWPS, zajmuje się psychologią ekonomiczną. Autorka książki „Psychologiczne znaczenie pieniędzy”

***

Czułość i wolność. Budujmy równowagę w relacjach

Akcja społeczna Kulczyk Foundation, „Wysokich Obcasów” i Fundacji „Gazety Wyborczej”.

Z uwagą i czułością przyglądamy się rodzinnym relacjom, które w tym trudnym czasie są szczególnie ważne, a ich uporządkowanie - niezbędne do tego, by z nową energią tworzyć świat po pandemii. Rozmawiamy o lękach, które towarzyszą wielu z nas, o podziale obowiązków i pomysłach na to, jak przygotować siebie i swoich najbliższych na nowy świat. Wszystkie publikowane dotąd materiały można znaleźć na stronie Kulczykfoundation.org.pl/czulosc-i-wolnosc

kulczykfoundation.org.pl

embed
Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.