Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Z niewielkiej sali dobiega łoskot przypominający coś pomiędzy dźwiękiem rozłupywanych orzechów a odgłosem piłeczki do ping-ponga. Do środka ciągnie nas nie tylko chęć zaspokojenia ciekawości, ale także nadzieja na ochłodę. 

W krainie gajów arganowych

Niebo tego dnia jest niemal błękitne, więc słońce w zenicie daje się we znaki. Lekko wyczuwalny jest już wiejący znad oceanu wiatr, ale od leżącej nad Atlantykiem As-Suwajry („Wietrznego Miasta", znanego dobrze fanom „Gry o tron") dzieli nas jeszcze około 15 km. 

Po drodze z Marakeszu krajobraz z górskiego i pustynnego zrobił się nieco zieleńszy, ale nieodłącznym elementem marokańskiego pejzażu pozostały rozległe gaje z drzewami arganowymi. Gdy pytam Taoufika, naszego marokańskiego przewodnika, ile ich może rosnąć w całym kraju, chwilę się zastanawia i odpowiada: - Dużo. A na pewno jest ich więcej niż nas, Marokańczyków - uśmiecha się. 

Cooperaive Marjana to jedno z miejsc, w którym olej arganowy pozyskiwany jest tradycyjną, ręczną metodą.Cooperaive Marjana to jedno z miejsc, w którym olej arganowy pozyskiwany jest tradycyjną, ręczną metodą. Monika Waluś

Drzewa arganowe od wieków były przez Berberów - rdzenną ludność Afryki Północnej - uznawane za wielkie dobrodziejstwo. Chociaż możemy je spotkać także w Izraelu czy Hiszpanii, to roślina powszechnie uznawana jest za gatunek endemiczny Maroka. UNESCO uznało nawet marokańskie obszary porośnięte przez arganię za rezerwaty biosfery. Dobroczynne właściwości drzewa najlepiej znali koczowniczy pasterze. Sięgające nawet do 30 m w głąb korzenie spulchniały glebę, a korony dawały cień ludziom i zwierzętom. Częstym widokiem są wyskakujące na konary kozy, które są obfotografowywane przez przejeżdżających obok turystów. Niestety chęć zarobku na tego typu „atrakcji turystycznej" sprawia, że niektórzy właściciele przywiązują kozy do drzewa, by przyciągnąć zainteresowanie podróżnych z aparatami. 

Drzewa arganowe były wykorzystywane także w meblarstwie, ich owoce służyły za paszę lub do produkcji napoju alkoholowego - mahia d’Argan. Jednak najwięcej właściwości zamkniętych jest w nasionach, z których pozyskiwany jest olej arganowy, czyli tak zwane płynne złoto Maroka. 

Zajęcie tylko dla kobiet

Żeby przyjrzeć się, w jaki sposób się je wytwarza, zatrzymujemy się w Cooperative Marjana, czymś w rodzaju spółdzielni zajmującej się produkcją i sprzedażą wyrobów na bazie oleju arganowego. Po jednej stronie sali, do której wchodzimy zwabieni niecodziennym odgłosem na podłodze, po turecku siedzą trzy kobiety. Obok każdej stoją kosze - po prawej wypełnione wysuszonymi owocami arganowymi, po lewej - łupinami. Żeby je oddzielić, używają dwóch kamieni. W taki sam sposób z pozyskanych orzechów wydobywa się to, co w nich najcenniejsze, czyli nasiona.

Produkcją oleju arganowego zgodnie z tradycją zajmują się wyłącznie kobiety.Produkcją oleju arganowego zgodnie z tradycją zajmują się wyłącznie kobiety. Monika Waluś

Tym, jak i każdym z elementów tłoczenia oleju arganowego, zajmują się - zgodnie z wielowiekową tradycją - wyłącznie kobiety. - Obecnie w naszej spółdzielni zatrudniamy około 80 kobiet - mówi Amal Elhantati, prezeska Cooperative Marjana. - To głównie mieszkanki okolicy, które w wyniku różnych zdarzeń losowych - śmierci męża albo rozwodu - znalazły się w trudnej sytuacji materialnej. Zatrudniając je, nie tylko kontynuujemy tradycję, ale także pomagamy im wyjść na prostą - wyjaśnia. Próby zmechanizowania procesu tłoczenia oleju nie powiodły się, dlatego nadal jest on wykonywany ręcznie, przez co jest praco- i czasochłonny. Do wyprodukowania jednego litra oleju arganowego potrzeba około 30 kilogramów owoców i jednego dnia pracy. 

Produkcja oleju arganowego jest praco- i czasochłonna.Produkcja oleju arganowego jest praco- i czasochłonna. Monika Waluś

Drogocenny olej

Tłoczenie oleju arganowego, z którego produkowane są kosmetyki, różni się nieco od pozyskiwania oleju spożywczego. - By olej mógł być jadalny, zanim nasiona zostaną zmielone, musimy poddać je obróbce termicznej. W tym celu prażymy je na specjalnych żarnach - wyjaśnia jedna z pracownic.

Po ostygnięciu nasiona są mielone i tłoczone. Z zacieru o brązowym kolorze wydobywa się czysty, niefiltrowany olej arganowy. Następnie niefiltrowany olej arganowy jest dekantowany do naczyń. W polskiej kuchni nie jest powszechny, choć ma bardzo wiele prozdrowotnych właściwości: obniża poziom cholesterolu i cukru we krwi, zapobiega miażdżycy i zawałom, poprawia krążenie, wzmacnia odporność. Uważany jest także za afrodyzjak. Zasobny w cenne jedno i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, jest stosowany raczej na zimno - do sałatek, sosów lub past. 

Olej arganowy ma szerokie zastosowanie w kosmetologii i dermatologii.Olej arganowy ma szerokie zastosowanie w kosmetologii i dermatologii. Monika Waluś

Eliksir młodości

Olejek kosmetyczny powstaje w podobny sposób, ale nasiona nie muszą być prażone (unika się w ten sposób orzechowego zapachu). Jest uznawany za jeden z bardziej drogocennych składników w kosmetologii. Dzięki dużej zawartości tokoferoli, czyli witaminy E, jest nazywany „eliksirem młodości". Chroni organizm przed starzeniem się komórek i pomaga w walce z utleniaczami. Dzięki swoim właściwościom nawilżającym odżywia i regeneruje skórę. Jest skuteczny w walce z trądzikiem, łuszczycą, egzemą, przyśpiesza gojenie ran, pęknięć skóry, rozstępów, blizn, poparzeń (w tym słonecznych) i pomaga w leczeniu reumatyzmu. Jest także składnikiem preparatów pomagających odbudować zniszczone włosy i paznokcie. 

Z uwagi na te drogocenne właściwości oryginalny olejek arganowy jest dosyć drogi. Jego cena wynosi około 50 zł za 100 ml, choć trzeba pamiętać, że jego konsystencja jest bardzo wydajna. Na rynku (często zdarza się to także na marokańskich straganach) popularne są także podróbki oleju. Chociaż barwą przypominają ten prawdziwy, pozbawione są cennych wartości odżywczych. Żeby mieć pewność, że kupujemy autentyczny wyrób, najlepiej zwrócić uwagę, czy posiada on certyfikat (np. Ecocert). 

icon/Bell Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.