Choroby

S這鎍e mo瞠 zaostrzy objawy chor鏏 immunologicznych, np. tocznia rumieniowatego. Chorzy powinny unika s這鎍a - nosi ubranie zakrywaj帷e cia這, kapelusz i oczywi軼ie nak豉da krem z wysokim filtrem.

- Jest wiele chor鏏, kt鏎e w efekcie uszkodzenia sk鏎y przez s這鎍e staj si chorobami przewlek造mi, trudniejszymi do leczenia, z 豉twiejszymi nawrotami, np. tr康zik m這dzie鎍zy, tr康zik r騜owaty, atopowe i 這jotokowe zapalenie sk鏎y - m闚i dr Ewa Chlebus, dermatolog. - Dla os鏏, kt鏎e maj tego typu dolegliwo軼i, do krem闚 z filtrem dodaje si r騜nego typu antyoksydanty. Rozszerzaj zakres ochrony przeciws這necznej. Takim bardzo dobrym antyoksydantem jest witamina C czy kwas hialuronowy. Mo積a te u篡wa krem闚 dostosowanych do konkretnych dolegliwo軼i sk鏎y, a dopiero na nie nak豉da krem z filtrem. Osoby, kt鏎e maj du穎 znamion, i te, kt鏎e maj liczne ogniska rogowacenia s這necznego - to takie 鄴速obrunatne nawarstwienia rogowe o suchej, nier闚nej powierzchni, p豉skie lub nieco wypuk貫, wyczuwane pod palcami - powinny szczeg鏊nie si pilnowa.

Reakcje alergiczne na s這鎍e dotycz mniej wi璚ej 10 proc. os鏏. - To prawie 4 mln ludzi, kt鏎zy na s這鎍u doznaj tzw. osutki fotoalergicznej. S to zmiany sk鏎ne: b帳le, rumie, 鈍i康, szorstka sk鏎a, podra積ienie. Te osoby w og鏊e nie powinny si opala. Ale s i takie, kt鏎e maj tylko ostr pokrzywk w reakcji na s這鎍e - mo瞠my je odczuli. Odczula si ma造mi dawkami na鈍ietla promieniami UV za pomoc specjalnych lamp w okresie wczesnej wiosny. Jednak zawsze trzeba stosowa filtry, kt鏎e zmniejszaj reakcje fotoalergiczne, fotozapalne, a tak瞠 ryzyko powstania nowotwor闚 - m闚i prof. Piotr Kuna, alergolog.

Leki

Prawie ka盥y lek mo瞠 uwra磧iwi sk鏎 na dzia豉nie promieni s這necznych.

Leki hormonalne, w tym 鈔odki antykoncepcyjne, niezwykle cz瘰to wywo逝j przebarwienia.

- Leki stosowane og鏊nie tak瞠 mog by fototoksyczne lub fotoalergiczne - przestrzega Chlebus. - Jest wiele takich, m.in. sulfonamidy.

Niebezpieczne mog by leki z grupy niesterydowych przeciwzapalnych, np. przeciwb鏊owe sprzedawane bez recepty. Leki odwadniaj帷e furosemid i przeciwcukrzycowe tak瞠 powoduj odczyny. Podobnie jak antybiotyki chinolonowe stosowane w zaka瞠niach uk豉du moczowego, np. cyprofloksacyna, czy cz瘰to u篡wane tr鎩cykliczne antydepresanty, takie jak dezypramina. Reakcja wyst瘼uje bezpo鈔ednio po ekspozycji na s這鎍e i przypomina oparzenia s這neczne - widoczny rumie, obrz瘯, p璚herze. W niekt鏎ych przypadkach utrzymuj si trwa貫 przebarwienia.

Leki na arytmi, np. amiokardin czy chinidyna, i przeciwlipidowe, czyli obni瘸j帷e poziom cholesterolu, tak zwane fibraty, te s lekami fototoksycznymi. Tak jak i ca豉 grupa pochodnych prometazyny, czyli leki stosowane w neurologii i psychiatrii. Prometazyna najcz窷ciej u篡wana jest w zaburzeniach snu, napi璚iach psychicznych, l瘯ach, depresji, ale te w alergiach i chorobie lokomocyjnej. Ma dzia豉nie uspokajaj帷e i przeciwwymiotne.

- Nale篡 zawsze pyta lekarza, czy leki, kt鏎e si stosuje przewlekle, nie s fototoksyczne, a je郵i wyst徙i zmiany sk鏎ne, to trzeba koniecznie m闚i, 瞠 pojawi造 si po ekspozycji na s這鎍e - m闚i dr Chlebus.

Kosmetyki i 鈔odki czysto軼i

Przed wyj軼iem na s這鎍e nie mo積a u篡wa 瘸dnych kosmetyk闚 zapachowych. Substancje zapachowe stosowane w perfumach, wodach kolo雟kich, p造nach po goleniu, dezodorantach czy innych kosmetykach - takie jak pi禦o ambretowe, olejki: cedrowy, waniliowy, bergamotowy, lawendowy, sanda這wy - powoduj bardzo cz瘰to reakcje fototoksyczne.

- Wygl康a to jak oparzenie s這neczne, czyli taki lekki rumie. A dopiero p騧niej, za jakie dwa miesi帷e, pojawia si przebarwienie, wi璚 nikt nie kojarzy tego z przebywaniem na s這鎍u - t逝maczy dr Chlebus.

W czasie lata lepiej ograniczy te stosowanie kosmetyk闚 kolorowych, cieni, r騜闚 i szminek. Reakcj na promieniowanie ultrafioletowe mog zaostrza w tym przypadku niekt鏎e barwniki i substancje konserwuj帷e dodawane do tych preparat闚, a tak瞠 substancje zapachowe. Podobnie jak 鈔odki przeciwbakteryjne, wchodz帷e w sk豉d myde czy stosowane w kosmetykach odka瘸j帷ych, takie jak heksachlorofen czy kwas paraaminobenzoesowy.

- Tak mog dzia豉 te substancje odka瘸j帷e u篡wane do produkcji 鈔odk闚 chemicznych do czyszczenia, taka zwyk豉 chemia domowa - m闚i dr Chlebus. - Gdy si tych produkt闚 u篡wa na s這鎍u, na przyk豉d myjemy meble ogrodowe, to te mog wyst徙i zmiany sk鏎ne. Nawet niekt鏎e chemiczne filtry przeciws這neczne w przypadku wielu os鏏 maj w豉軼iwo軼i 鈍iat這uczulaj帷e. Najcz窷ciej jest to zwi您ane z obecno軼i w filtrze kwasu paraaminobenzoesowego (PABA) czy benzofenonu. Takie osoby powinny korzysta z filtr闚 fizycznych. Tworz one na sk鏎ze barier odbijaj帷 i rozpraszaj帷 promienie s這neczne. S zwykle bia貫, g瘰te i troch gorzej si rozprowadzaj ni kremy z filtrami chemicznymi. Zawieraj kaolin, tlenek cynku, dwutlenek tytanu i talk. Kremy dla dzieci s g堯wnie z filtrami fizycznymi.

Warzywa i zio豉

- Uwa瘸 si, 瞠 pokarmy, kt鏎e zawieraj du瞠 ilo軼i witaminy E, np. awokado, ro郵iny oleiste, olej, oliwa, ryby, uwra磧iwiaj na s這鎍e. To nieprawda - m闚i prof. Kuna. - Witamina E jest potrzebna do procesu opalania, podobnie jak witamina A. I te pokarmy, kt鏎e j zawieraj, u豉twiaj nam opalanie, a nie prowadz do nadwra磧iwo軼i.

Ale reakcje sk鏎ne na s這鎍u mog wywo豉 niekt鏎e warzywa spo篡wane w nadmiarze, np. koper, seler naciowy, marchew, pasternak zwyczajny czy pietruszka. Zawieraj psoralen, substancj zwi瘯szaj帷 wra磧iwo嗆 sk鏎y na dzia豉nie promieniowania s這necznego.

Niekt鏎e preparaty zio這we, zw豉szcza te zawieraj帷e arnik g鏎sk, nagietek, mniszek lekarski czy arcydzi璕iel, te nie lubi s這鎍a. One r闚nie zawieraj psoralen. Czasem reakcje fotoalergiczne mo瞠 wywo豉 nawet rumianek, znany powszechnie ze swych 豉godz帷ych i przeciwzapalnych w豉軼iwo軼i. Przebarwienia na sk鏎ze mog spowodowa tak瞠 preparaty z mi這rz瑿em japo雟kim czy je鄴wk purpurow. Dziurawiec, kt鏎y jest sk豉dnikiem wszelkich ro郵innych 鈔odk闚 poprawiaj帷ych nastr鎩, u豉twiaj帷ych zasypianie i korzystnie wp造waj帷ych na w徠rob, ma natomiast w swym sk豉dzie hiperycyn, kt鏎a zwi瘯sza wra磧iwo嗆 na s這鎍e.

- Wi瘯szo嗆 os鏏 jest wra磧iwa na dziurawiec - m闚i prof. Kuna. - Zw豉szcza nalewka na dziurawcu, kt鏎 cz瘰to si pije we W這szech, mo瞠 by bardzo szkodliwa. Jednak nie jest tak, 瞠 ka盥y cz這wiek na te same pokarmy czy te same zio豉 tak samo reaguje. Tak naprawd zale篡 to od naszych osobniczych sk這nno軼i do reakcji alergicznych - czy one wyst瘼uj czy nie. Je瞠li wyst瘼uj, to wszystko mo瞠 nam zaszkodzi. A im wi璚ej r騜nych czynnik闚 si na siebie nak豉da, tym wi瘯sze prawdopodobie雟two, 瞠 dzia豉nie b璠zie niekorzystne.

- Fototoksyczne s te niekt鏎e ro郵iny na 陰kach, np. barszcz zwyczajny czy zimowitki, kt鏎e kwitn we wrze郾iu i wygl康aj jak krokusy - m闚i dr Chlebus. - One daj zmiany liniowe na sk鏎ze, takie charakterystyczne pr璕i.

Osoby wra磧iwe powinny r闚nie uwa瘸 na iglaki. 砰wotniki, ja這wce, cyprysiki i inne iglaste zawieraj帷e m.in. tujon i limonen bywaj przyczyn zaczerwienienia, 鈍i康u, utrzymuj帷ych si d逝go podra積ie sk鏎y.

Zabiegi kosmetyczne

Dr Chlebus: - Wszelkie zabiegi medyczne, dermatologiczne, kosmetyczne lepiej jest wykonywa na miesi帷 przed wyjazdem na urlop. Bezpieczne nawet w reakcji ze s這鎍em s zabiegi z u篡ciem kwasu hialuronowego, botoks czy mezoterapia. Latem nie robi si piling闚, z wyj徠kiem migda這wego i z witamin C, ani depilacji laserowej, bo podra積iona sk鏎a jest bardziej wra磧iwa na dzia豉nie s這鎍a. Zwyk陰 depilacj trzeba robi dwa-trzy dni przed wyj軼iem na s這鎍e i dobrze po niej nat逝軼i sk鏎. Je郵i pojawi si po niej jakie czerwone kropki, to nale篡 wystrzega si s這鎍a, dop鏦i nie znikn. f

Nasi eksperci:

dr Ewa Chlebus, dermatolog, Klinika Nova Derm W Warszawie

prof. Piotr Kuna, Alergolog, kierownik Kliniki Chor鏏 Wewn皻rznych, Astmy i Alergii Uniwersytetu Medycznego W υdzi

W tym numerze przeczytasz te:

Sprawa Kamila.

Ze 鄉ierci nie mo積a si wybudzi

Wizyta u specjalisty.

Czasem zdarza si cud

Przypadek, kt鏎ego nie zapomn

Zawsze b璠 pami皻a ma貫go, pluszowego misia

Wiedzieli鄉y, 瞠 Mieszko umrze

da這 si zrealizowa plan minimum: zd捫y豉m mu powiedzie, 瞠 go kocham

Fronda obrzydza豉 Polakom jog. Skutek by odwrotny.

Wszyscy chc wiedzie, czy joga rzeczywi軼ie dzia豉 na umys i cia這. Dzia豉 jak diabli.

Naukowcy o jodze: to dzia豉!

Pomaga na bol帷y kr璕os逝p, jest 鈍ietn rehabilitacj dla os鏏 po udarze, ze stwardnieniem rozsianym i senior闚.

Gdy pot ci zalewa

Niekt鏎zy poc si nadmiernie. Co mo積a z tym zrobi?

Rak po polsku.

Polacy miesi帷ami czekaj na diagnoz, sami szukaj szpitala, dostaj przypadkowo dobrane terapie.

24 powody, 瞠by je寮zi na rowerze

Ci, kt鏎zy trzy razy w tygodniu je盥z na rowerze, s o dziewi耩 lat biologicznie m這dsi