Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Zaryzykuję, że każdy z nas przynajmniej raz w życiu usłyszał słowa krytyki. Często jako wynik czyjejś złości są one nieprawdziwe i krzywdzące. Ale nawet jeżeli o tym wiemy, trudno nam je ignorować. Zaczynamy więc wątpić w siebie, swoje umiejętności, zdarza nam się też poddać się, bo przecież „i tak nic nam się nie uda”. Poddawanie się nie powoduje rozwoju, a porażki przecież możemy postrzegać jako lekcje. Dzieci jednak musimy od początku wychowywać z dużą dozą uważności i bliskości. Wtedy mamy szansę sprawić, że będą one pewnymi siebie ludźmi, znającymi swoje zalety.

Wiedza jako klucz do pewności siebie

Dr Marta Majorczyk*, doradca rodzinny, pedagog w poradni przy Uniwersytecie SWPS z Poznania, zauważa, że podstawą w budowaniu pewności siebie u dziecka jest pozwalanie mu na samodzielne zdobywanie wiedzy, umiejętności i kompetencji. Powinniśmy to robić od samego początku – czyli od kiedy to dziecko zaczyna bardziej świadomie eksplorować świat. Zdobywanie nowej wiedzy i umiejętności ma być dostosowane do dziecięcych możliwości i odbywać się w bezpiecznych dla dziecka warunkach. W taki sposób nie tylko pozna świat, ale też nie nauczy się go bać.

 Jeżeli mamy możliwość, dostosujmy pokój dziecięcy do tego, by dziecko mogło samo łatwo pozbierać swoje zabawki, wyciągnąć ubranie z szafy, usiąść wygodnie przy stole i samodzielnie zjeść posiłek. Maluchom możemy kupić sztućce, które ułatwią naukę samodzielnego jedzenia.

Czytanie i wspólne oglądanie książek, pomoc w uczeniu się liter czy cyfr, a następnie nauka czytania, pisania i prostych równań arytmetycznych także działają wspierająco na kształtowanie samoświadomości i poczucia własnej wartości u dziecka. Dlatego też trzeba ułatwiać dziecku zdobywanie nowej wiedzy i umiejętności także poprzez zajęcia wspierające. Np. zajęcia z integracji sensorycznej czy praca z logopedą będą działały na dziecko wzmacniająco – zauważa ekspertka.

Bliskość pomaga nabrać dziecku pewności siebie

Kolejną niezwykle ważną rzeczą jest świadomość, że my, rodzice, powinniśmy stać się największym wsparciem dla dziecka. Dając mu poczucie, że może liczyć na nas, w każdej sytuacji sprawiamy, że czuje się ono pewniej i łatwiej mu będzie wyrazić własne opinie lub powiedzieć o tym, co je złości, denerwuje i martwi.

Oczywiście są sytuacje, w których trudno nam zaakceptować zachowanie dziecka, kiedy jest ono zgoła inne od zasad obowiązujących w naszej rodzinie. I o takich sytuacjach powinniśmy mówić jasno i otwarcie. Ważne jest, by przy tym używać komunikatu „ja” i mówić o tym, czego my byśmy chcieli. Przy czym w żadnym wypadku nie powinniśmy umniejszać możliwości czy umiejętności dziecka. Komunikaty typu „zostaw, bo i tak nie potrafisz”, „nie rób, bo i tak ci się nie uda” nie są konstruktywne, a wręcz stygmatyzujące i demotywujące – zauważa dr Marta Majorczyk. Zamiast tego możemy powiedzieć „ja chcę, byś zrobił daną rzecz inaczej" (tu możemy dać dziecku wskazówki, jak daną rzecz wykonać).

W sytuacjach, gdy dziecko robi coś źle lub coś mu się nie udaje, warto udzielić informacji zwrotnej, wykorzystując np. technikę „kanapki”. Czyli najpierw podkreślmy, co dziecko zrobiło dobrze, potem, co nam się nie podobało i nad czym powinno popracować, a na koniec postarajmy się raz jeszcze wszystko podsumować w sposób pozytywny – mówi dr Majorczyk. Wtedy dziecko dostaje od nas informację, że porażka jest powodem do tego, by działać i być lepszym.

Mądre chwalenie dodaje pewności siebie

Mądre pochwały to nic innego jak dostrzeganie tego, że dziecko się uczy, rozwija i zdobywa nowe kompetencje. I w takiej sytuacji będą one narzędziem wspierającym kształtowanie poczucia pewności siebie. Jeżeli jednak będziemy chwalić dziecko za rzeczy, które już od dłuższego czasu potrafi wykonać dobrze, wtedy pochwały nie będą miały żadnej wartości – wręcz przeciwnie dziecko będzie działać w wyuczony sposób po to, by otrzymać pochwałę lub nagrodę.

Jeżeli dziecko potrafi coś zrobić samodzielnie, to podziękujmy mu za to, że się samodzielnie ubrało, posprzątało zabawki, zaniosło do kuchni talerzyk po posiłku. Wtedy jego starania zostaną zauważone i zostanie zaspokojona potrzeba bycia docenionym.

Jeżeli jednak dziecko chce nam się pochwalić nowymi umiejętnościami, to pochwała jak najbardziej wesprze jego rozwój. Musi być jednak ona autentyczna – czyli gdy maluch prezentuje nam swoje nowe umiejętności, skupiamy się na tym, co do nas mówi, co nam pokazuje, zadajmy pytania, ale też wyraźmy swoją opinię (i zawsze doceńmy trud i starania dziecka).

Pewność siebie wymaga asertywności

Nauczenie dziecka asertywności i dbania o swoje granice jest kolejną rzeczą niezbędną do tego, by wychować osobę pewną siebie i szanującą swoje granice. Dlatego dawajmy dziecku możliwość wypowiedzenia własnego zdania. Pozwólmy sobie na tzw. swobodę kontrolowaną - czyli sytuacje, w których pilnujemy bezpieczeństwa dziecka i jednocześnie dajemy mu przestrzeń do podejmowania eksperymentów, wyrażania własnego zdania i kontestowania naszych opinii.

Nauczmy dziecko, że nie musi zgadzać się na zachowanie innych (rodziców/nauczycieli/obcych), jeśli łamią ogólne przyjęte normy społeczne, przekraczają jego/jej granice. Kształtujmy w nim pozytywne postawy i uwrażliwiajmy na różne sytuacje, które mogą być przedmiotem dziecięcych drwin czy hejtu. Rozmawiajmy z dzieckiem o tematach, które mogą być nurtujące, tak by budować w nim zarówno empatyczną postawę, jak i umiejętność krytycznego spojrzenia na sytuację – radzi pedagog.

I przede wszystkim już od najmłodszych lat pozwalajmy dziecku negocjować. W taki sposób nauczy się dbać o siebie.

*Dr Marta Majorczyk — doradca rodzinny (Family Counselling Poland), pedagog w poradni przy Uniwersytecie SWPS, nauczyciel akademicki, współpracuje między innymi z Wyższą Szkołą Bezpieczeństwa w Poznaniu.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.