Puszczę pani moją rozmowę z dziewczynkami w wieku ośmiu i dziesięciu lat, którą zrobiłam, przygotowując się do napisania książki dla dzieci o seksie. Coś panią zaskoczyło?

Podoba mi się to, że rozmowa o seksie jest też rozmową o kobiecości, męskości. Nie tylko o tym, skąd się biorą dzieci, co to jest wzwód i gdzie jest pochwa.

Nie 'nie tylko', ale 'aż'. Bo właśnie o tych rzeczach boimy się mówić najbardziej. Jesteśmy przerażeni, że będziemy musieli tłumaczyć, na czym polega wytrysk. A chcielibyśmy, żeby nasze dziecko to wiedziało od nas, a nie zobaczyło na filmie pornograficznym w okolicach IV lub V klasy. Albo jeśli już zobaczy, to żeby wiedziało, co widzi, i się nie nabawiło jakiegoś urazu lub 'niezdrowo' nie ekscytowało. Ale trudno nam się przełamać. Łatwiej jest rozmawiać o tym, jaka jest idealna kobieta i idealny mężczyzna.

Mnie to nie przyszło do głowy, gdy rozmawiałam z synem. Nigdy go nie pytałam, jakim chciałby być mężczyzną. Zaskoczyło mnie też to, ile te dzieci już wiedzą.

Specjalnie puściłam pani rozmowę z dziećmi w wieku wczesnoszkolnym, żeby uświadomić, że edukowanie seksualne dziecka w klasie V i VI - bo tak programowo wchodzi wychowanie do życia w rodzinie - bywa nieco spóźnione. To właściwy czas na strukturalizację informacji, właśnie na zajęciach w szkole. Ale to nie jest tak, jak myślą niektórzy politycy - że zapisujemy wtedy białe tablice.

Pyta pani dziewczynek, kiedy według nich można rozmawiać z dziećmi o seksie. Odpowiadają, że wtedy, kiedy dzieci zaczynają rozumieć słowa. Czyli bardzo wcześnie.

I mają rację. Dlatego nie będziemy dziś rozmawiać o edukacji seksualnej nastolatków. Rodzic, który nie zajął się edukacją seksualną swojego dziecka przed 12. rokiem życia, nie ma prawa się dziwić, że inicjowanie takiej rozmowy będzie męczarnią. Jeśli nie ma między nami otwartej relacji i dialogu od najwcześniejszych lat, to nie ma się co zabierać do edukacji seksualnej nastolatka. Wtedy można porozkładać na półce książki z tej dziedziny i dziecko sobie samo weźmie i poczyta. Można się rozejrzeć, kto wśród znajomych ma dobry kontakt z młodzieżą, i niech on lub ona porozmawia z naszym dzieckiem. I nie wypytujmy go potem, o czym rozmawiali. Okres dojrzewania jest okresem autonomizacji. Gdy pojawiają się gwałtowne zmiany biologiczne, dziecko zaczyna się nas wstydzić, zaczyna czuć pewnego rodzaju obrzydzenie do cielesności, nagości rodziców i ich seksualności. Nie ma w tym nic dziwnego i złego. To znak odcięcia się. Skoro w tym samym czasie w dziecku zaczyna budzić się pożądanie, to naturalne, że odcina się ono od rodziców i w pełni przyswaja kulturowe tabu kazirodztwa, aby odkrywać własną seksualność. To nie jest dobra pora, byśmy się do tego mieszali. To zmora mojego zawodu. Przychodzą do mnie rodzice dojrzewających dzieci i oczekują wsparcia i porady. A ja mówię: 'Wasz czas minął, zostajecie z tym, co daliście dziecku wcześniej'. Trudno to powiedzieć w oczy przerażonemu rodzicowi, ale takie są fakty.

Rodzice zaczynają rozmawiać z dziećmi w okresie dojrzewania, bo ich motywacją jest np. to, żeby córka nie zaszła w ciążę.

To niedobra motywacja! Powinno nią być to, że chcę, by moje dziecko umiało wybrać w przyszłości sensownego partnera, tworzyć bliskość i miało udany seks. Ale kto z nas zadaje sobie takie pytania w czasie, kiedy dziecko uczy się czytać i pisać? Zachęcam do takich refleksji - czy ja i mój partner przekazujemy dziecku informację, że istnieje coś takiego jak seks, coś, co łączy kobietę i mężczyznę i jest związane z bliską, intymną relacją. I że jest przyjemny.

Czyli tak jak z czytaniem - nie wystarczy kazać dziecku czytać, trzeba samemu czytać, żeby miało dobry wzorzec.

Tak. Trzeba świadczyć swoim życiem, inaczej dziecko w okresie dojrzewania wykrzyczy nam w twarz, że jesteśmy hipokrytami. Moralizatorstwo nie sprawdza się zwłaszcza w edukacji seksualnej. Chowanie się po kątach z tym tematem w rodzinie nie ma żadnego sensu, dziecko powinno być świadkiem, obserwatorem uczestniczącym. Oczywiście nie namawiam, by dziecko oglądało stosunki seksualne rodziców. Powinno wiedzieć, że istnieje coś takiego jak seks i że to jest obszar, do którego nie ma dostępu, tzn. że jego rodzice wchodzą w wyjątkowe i pozytywne relacje przeznaczone wyłącznie dla nich. To jest właśnie nauka intymności i jej granic. Gdy dziecko idzie do szkoły, jest już w jakimś sensie wychowane seksualnie, bo ma wpojone różne wzorce.

Jedna z dziewczynek mówi, że dziwi się dorosłym, że wstydzą się o tym rozmawiać. Że sobie wymyślili, że jak się mówi o seksie, to jest to coś nieprzyzwoitego. I dodaje, że w ustach niektórych dorosłych słowa 'cipka' i 'penis' brzmią jak przekleństwo.

Tak. Dzieci są mądrzejsze od wielu dorosłych. Widzimy to, zwłaszcza jeśli oglądamy debaty sejmowe lub programy publicystyczne na ten temat. Ekscytują się niezdrowo dorośli, a nie dzieci.

W klasach I-III dziecko chłonie informacje, jeszcze nie myśli abstrakcyjne, jest otwarte na różne propozycje i wzorce. To ten wiek, kiedy dziecko można nauczyć tolerancji, różnorodności, akceptacji dla świata - w zakresie ekologii, ról płciowych, praw dzieci, kobiet, osób niepełnosprawnych, zwierząt... Dlatego jeśli dziecko w tym wieku nie pozna pozytywnych przykładów, np. dorosłych z niepełnosprawnością, lesbijek i gejów, różnych modeli kobiecości, męskości i rodziny, to jego myślenie będzie szło już jednym torem. A jeśli pozna - mamy szansę wychować człowieka o otwartym umyśle, który nie będzie pochopnie oceniał innych, ale też i siebie. Kogoś, kto będzie świadomie dokonywał wyborów również w swoim życiu seksualnym. To olbrzymia inwestycja.

Czyli wniosek jak zawsze - należy rozmawiać.

I nie bać się. Mówić, że seks jest przyjemny, że wiąże się z miłością. Pamiętać, że w rozmowie z dziećmi nie ma tematów trudnych. Dziewczynki, z którymi rozmawiałam, miały już głęboką świadomość, że gwałt jest olbrzymią krzywdą. Albo że rodzenie dzieci przedwcześnie to duży problem, bo jest krzywdą dla dziecka i poważną trudnością dla młodej dziewczyny, która powinna się wtedy jeszcze uczyć. Podobnie nie należy bać się rozmowy z dziećmi o cierpieniu fizycznym, o chorobie, o śmierci. Często, jak coś budzi w nas lęk, chcemy dzieci przed tym chronić. Zachęcam do autorefleksji. Skąd to się bierze? I odnosząc się do seksu - dlaczego tak się tego lękam? Gdy - jak pani mówi - seks w kontekście edukacyjnym kojarzy się nam z nadużyciami seksualnymi lub pornografią, to jak mamy swobodnie zabrać się do rozmawiania o nim z dziećmi? Dlaczego nie kojarzy się nam z czymś przyjemnym, choćby z tym, skąd wzięło się dziecko i jakie to cudowne uczucie mieć motyle w brzuchu?

Kolejny przykład: jest taka forma masturbacji dziecięcej, która polega na tym, że dziewczynki masturbują się przez pocieranie. Czasami to może być kant krzesła, czasami miś lub lalka. Osoba, która ma pewną wiedzę o rozwoju dziecka, doskonale wie, że nie ma różnicy, jaki to przedmiot. Ale osoba, która tego nie wie, może mieć skojarzenie, że dziewczynka, przepraszam za to określenie, kopuluje z misiem. Podkreślam - to jest wyobraźnia tej dorosłej osoby, a nie tej dziewczynki. Osoba, która dyskusję o sensowności edukacji seksualnej zaczyna ze mną od opowieści o zakładaniu prezerwatywy, pokazuje, jak niewiele wie na ten temat i co się jej z seksem kojarzy.

Ale czy należy ośmiolatkowi tłumaczyć, jak się zakłada prezerwatywę?

Jeśli zapyta, to tak. Wartością podstawową jest to, że dziecko zapytało mnie, osobę dorosłą, czyli mi zaufało. Dziewczynki z drugiej i trzeciej klasy, z którymi rozmawiałam, a tym bardziej chłopcy wiedzieli już, co to jest prezerwatywa, albo słyszeli to słowo i dociekali, jaką pełni funkcję. Możemy przy tej okazji mówić o potrzebie antykoncepcji, o chronieniu się przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, o odpowiedzialności. Bo lada moment dziecko w swojej grupie rówieśniczej spotka się z tym tematem w postaci wygłupów i wulgarnych żartów. I po rozmowie będzie miało do tych żartów zupełnie inny stosunek.

A jak widzimy córkę, która się ociera o misia, lub synka, który gmera sobie w spodniach, to co?

1 2 3 4 5 6  następne »