Gdyby anioły rządziły światem

Barbara Szelewa

11.02.2012 , aktualizacja: 10.02.2012 19:51

A A A Drukuj

Fot. AP Eva Peron, zwana Evitą, żona prezydenta Argentyny. Działaczka polityczna i społeczna. Uwielbiana przez tłumy

Pewnie byłoby na świecie mniej przemocy. Ale Joseph Nye twierdzi, że w państwach i organizacjach zaczyna po prostu zwyciężać bardziej "kobiecy" styl rządzenia. Słowem, świat "feminizuje" się niezależnie od tego, ile procent kobiet ma rzeczywisty udział we władzy.

Margaret Thatcher podczas spotkania z Julią Tymoszenko, której wręczyła swoją autobiografię z dedykacją:

Fot. Prokopenko Aleksandr REPORTER

Margaret Thatcher podczas spotkania z Julią Tymoszenko, której wręczyła swoją autobiografię z dedykacją: "Dla Julii, która walczyła o wolność swojego kraju z taką pasją i oddaniem"

fot. Project Syndicate

Joseph S. Nye

Joseph Nye znany jest przede wszystkim z podejścia do stosunków międzynarodowych, które nie wpisuje się w tradycyjne myślenie podkreślające rywalizację sił w grze o sumie zerowej. Wskazuje raczej na silne współzależności we współczesnym świecie, powodujące konieczność współpracy i większą skuteczność "miękkich" metod postępowania w stosunkach między państwami. Mój nieoceniony profesor Astrov w CEU dozował napięcie - w pierwszym semestrze wykładał realizm i neorealizm, czyli właśnie teorię o grze wielkich mocarstw. W drugim dowiadywaliśmy się, że świat nie jest jednak taki straszny i opiera się teraz w dużo większej mierze na współpracy. Tłumaczył jednocześnie, że teorie odpowiadają na aktualną sytuację międzynarodową, tendencje, a nawet zapotrzebowania najpotężniejszych, którzy lubią uzasadniać swoje postępowanie "naukowym" fundamentem. I dziś, kiedy patrzymy na to, co się dzieje choćby w Unii Europejskiej, trudno oprzeć się wrażeniu, że mamy do czynienia z powrotem do "gry sił", z walką o nową równowagę. Znów najbardziej liczą się najsilniejsi i zapominamy o czasach, kiedy najmniejsze państwa członkowskie odgrywały rolę "języczka u wagi" lub kiedy do ich zdania przywiązywano większą wagę właśnie w imię "współzależności" i odwrotu od dominacji mocarstw.

Kobiety rządzą - nie ma wojen?

Czy wszystko byłoby inaczej, gdyby na czele tych najsilniejszych państw stały kobiety? Nye zadaje to pytanie w kontekście nowej książki psychologa Stevena Pinkera, "The Better Angels of Our Nautre", stawiającego tezę, że świat rządzony przez kobiety byłby lepszy, a na pewno byłoby w nim mniej wojen. Jak mówi Pinker, "Tradycyjna wojna to gra mężczyzn: kobiety nigdy nie łączyły sił, by razem napadać na sąsiednie wioski".

Odpowiedź zazwyczaj brzmi tak, że kobiety, które rządziły, jak chociażby Margaret Thatcher, prowadziły przecież wojny. Pamiętam stwierdzenie mojej koleżanki, że kobiety, które odniosły sukces w męskim świecie, dokonały tego dlatego, że tak naprawdę były mężczyznami w spódnicy. Nye przyznaje jej rację: "To dzięki temu, że potrafiły dostosować się do męskich wartości, zostały przywódczyniami. W świecie, w którym połowa przywódców byłaby kobietami, mogłyby się zachowywać inaczej" - pisze.

Jednak zdaniem Nye'a stereotypy dotyczące płci, nawet te mówiące o łagodniejszej i mniej skłonnej do przemocy naturze kobiety, szkodzą sprawie pokojowych stosunków między narodami. Zauważa, że mamy raczej do czynienia z ewolucją od twardej, mocno zhierarchizowanej struktury władzy, kojarzonej z "męskim" stylem jej sprawowania, w kierunku zdecentralizowanych systemów zarządzania, w których sieci współpracy zastępują hierarchie. Oznacza to, że jego zdaniem świat "feminizuje" się niezależnie od tego, ile procent kobiet ma rzeczywisty udział we władzy.

Kobiecy styl przywództwa potrzebny w nowym świecie

"Zmiany zachodzą nawet w wojsku. W USA, zdaniem Pentagonu, mistrzowie musztry już mniej krzyczą na wszystkich, bo dzisiejsze pokolenia lepiej reagują na instruktorów, którzy odgrywają rolę bardziej doradczą. Militarny sukces w wojnie z terrorystami i rebeliantami wymaga pozyskania ich dusz i umysłów, nie tylko niszczenia budynków i ciał". Zatem "Kobiecy, niehierarchiczny styl i kompetencje społeczne lepiej pasują do typu przywództwa, jaki potrzebny jest w nowym świecie, w którym dominują organizacje oparte na wiedzy. A mężczyznom trudniej jest się do tego przystosować.

Mimo to kobiet-przywódczyń czy szefowych korporacji oczywiście jest jak na receptę. Jak przypomina Nye, w XX w. było mniej niż 1 proc. kobiet, przywódczyń, które same zdobyły władzę. Jasne są również tego przyczyny - tradycyjne role społeczne kobiet, wzmacniane przez normy kulturowe. Nye pozostaje jednak nieprzekonany co do tego, że przezwyciężenie stereotypów i tradycyjnych blokad, jakie stoją na drodze do kobiecego przywództwa, powinno być głównym celem we współczesnych społeczeństwach.

„Przywódców nie powinno się oceniać w kategoriach heroicznego rządzenia, ale raczej jako tych, którzy powinni zachęcać wszystkich członków organizacji, grupy, społeczeństwa, do uczestnictwa we władzy. Kwestia odpowiedniego stylu - kiedy używać „twardych”, a kiedy „miękkich” kompetencji - ważna jest i dla mężczyzn, i dla kobiet i nie powinna być postrzegana przez pryzmat stereotypów dotyczących płci. W niektórych okolicznościach mężczyźni będą musieli zachowywać się bardziej jak «kobiety »”, w innych sytuacjach będzie odwrotnie, twierdzi. Przyznaje jednak na koniec, że, jak pisze Pinker, jest coś w tym, że w tych regionach świata, które wolniej wyzwalają się od przemocy, akurat sytuacja wygląda tak, że są one również w ogonie, jeśli chodzi o równouprawnienie kobiet.

Nye nie udziela więc jednoznacznej odpowiedzi. "Kobiece" cechy przywództwa pragnie raczej wpisać w teoretyczne ramy mające wyjaśnić, na czym opierają się dziś stosunki międzynarodowe. Chciałabym, żeby wizja ta zwyciężyła nad powracającymi dziś analizami, u podstaw których stoi podział świata na silnych i słabych. A sama sięgnę po "The better Angels of our Nature", bo coś mi mówi, że tej książce może być coś więcej, niż zauważa słynny profesor.