Kontrowersyjny klasyk

Gdy szłam do Susan Sontag na rozmowę o 11 września, wiedziałam, że będę zadawała pytania najbardziej kontrowersyjnej kobiecie Ameryki. Ale nie zdawałam sobie sprawy z tego, że od miesięcy bombardowana jest prośbami o wywiad i że jestem jedyną osobą, z którą zgodziła się rozmawiać. Wydaje mi się, że szukała okazji, by przeciwstawić się krytykom, ale powątpiewała w obiektywność swych rozmówców. Wahała się, czy nie skorzystać z zaproszenia "New York Timesa" do napisania krótkiego artykułu rocznicowego. Na wywiady do prasy amerykańskiej zgodzić się nie chciała. Znałyśmy się dość pobieżnie, więc wysłałam jej faks z dokładnym zapisem tematów, które chciałam poruszyć. Znalazła chyba we mnie tę poszukiwaną życzliwą słuchaczkę.

Na amerykańskim intelektualnym i artystycznym firmamencie jest Susan Sontag postacią nietypową. Od roku 1964, kiedy to jako 31-letnia debiutantka wydrukowała w kwartalniku "Partisan Review" esej "Notatki o kampie", nie przestaje prowokować najgorętszych dyskusji i ataków. Jej miłość do kultury europejskiej, ostra krytyka Ameryki i intelektualne wsparcie kontrkultury, podróż na komunistyczną Kubę i do obleganego przez Amerykanów Wietnamu, jak również feminizm sprawiły, że jest wdzięcznym celem dla każdego. Ale stała się też kimś w rodzaju klasyka. Jej eseje są podstawową lekturą na uniwersytetach, powieści wyróżniane są nagrodami, a dziennikarze ciągle domagają się od niej komentarzy na temat tego, co się właśnie w świecie wydarzyło.

Urodziła się w Nowym Jorku w roku 1933, ale wyrosła w Los Angeles. Studiowała na uniwersytecie chicagowskim, na Harvardzie i w Oksfordzie. Wierna jednemu wydawnictwu - Farrar, Straus, Giroux (jest to także wydawnictwo drukujące Miłosza, Zagajewskiego i Brodskiego) - opublikowała cztery powieści, dwa tomy nowel, siedem tomów esejów, dwa scenariusze filmowe i jedną sztukę teatralną. Do najbardziej znanych należą powieści "Zestaw do śmierci", "Miłośnik wulkanów", "In America", eseje "O fotografii" i "Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory", zbiór opowiadań "Tak dziś żyjemy", tom esejów "Przeciw interpretacji", antologia "Susan Sontag Reader". Jej książki przetłumaczono na 26 języków. Zajmuje się także teatrem. W latach 1993-96 przebywała często w oblężonym Sarajewie, gdzie z bośniackimi aktorami wystawiła "Czekając na Godota" Samuela Becketta.

Otrzymała wiele nagród i wyróżnień, włączając w to honorowe obywatelstwo Sarajewa, najbardziej prestiżowe amerykańskie stypendium "dla geniuszy" i wysokie odznaczenia francuskie. W swej działalności na rzecz praw człowieka zajmowała się najczęściej pomocą pisarzom prześladowanym przez reżimy totalitarne. Ma wielu przyjaciół wśród Polaków, a bohaterką jej ostatniej powieści jest Helena Modrzejewska.