Mówienie o seksie szkodzi

Jest pani pierwszą chińską aktorką, która zrobiła karierę w Stanach. Ale gwiazdą była pani jeszcze przed opuszczeniem Chin.

W Chinach lat 80. kino było jedyną rozrywką dostępną zwykłemu człowiekowi. Nie mogłam przejść ulicą, bo wokół mnie zbierały się tłumy. Miałam dość. Może trudno w to uwierzyć, ale ja nie chciałam być aktorką. W wieku 17 lat zdałam na wydział neofilologii w Szanghaju. Tylko że wtedy w Chinach nikt nie wybierał swojego zawodu. Ktoś uznał, że mam talent aktorski, i nie mogłam podjąć studiów, bo dostawałam przydziały ról w filmach. Mój wyjazd był walką o prawo do decydowania o własnym losie. Nie wiedziałam, co będę robić w Stanach. Chciałam się tylko uczyć.

Do Ameryki przyjechałam w roku 1981. Miałam 20 lat i nagle poczułam się wolna. Kupiłam tubkę Colgate i pierwszy raz w życiu obudziłam się z dobrym smakiem w ustach. To był smak zupełnie innego życia.

Dlaczego wróciła pani do zajęcia, przed którym uciekła pani z Chin?

W Nowym Jorku było mi ciężko. Rano uczyłam się, a wieczorami pracowałam jako kelnerka w chińskiej knajpie. Kiedy mój wykładowca dowiedział się, że byłam popularną aktorką, poradził, żebym zaczęła chodzić na castingi. Bo w filmie zarabia się lepiej niż w gastronomii.

Została pani zauważona w 'Tai Panie'. Nie było to wielkie dzieło.

W tym filmie wszystko było fałszywe. Odgrywałam hollywoodzką wersję kobiety z Dalekiego Wschodu: skośne oczy, tradycyjne ubrania, niezrozumiałe zachowania. Na zdjęciach próbnych słyszałam: "Pani jest mało chińska". Zrozumiałam, że muszę dopasować się do stereotypowych wyobrażeń, jakie na temat Chin mieli Amerykanie.

Krytycy nie zostawili na 'Tai Panie' suchej nitki. Zabolało to panią?

Nie czytałam recenzji. Kończyłam pracę, odbierałam wypłatę i już mnie nie było. Dopiero Bertolucci przy 'Małym cesarzu' dał mi lekcję kina. Zaczęła się od tego, że strasznie na mnie nakrzyczał. Obejrzał 'Tai Pana' i spytał, po co angażuję się w kompromitujące przedsięwzięcia.

Teraz dostaje pani ciekawe role.

Zestarzałam się, nie gram już kochanek, tylko matki, żony i ciotki. A te role zwykle są bardziej złożone.

W Stanach modne są dziś chińskie aktorki - Gong Li czy Zhang Ziyi.

Chiny stały się ważnym graczem. Zarówno na płaszczyźnie ekonomicznej, jak i politycznej. W ślad za tym pojawiła się chęć poznania kultury. Jednak to, co skupia największą uwagę Zachodu, najbardziej też psuje nasz wizerunek. Amerykanie pokochali sztuki walki - karate i kung-fu. Głębokie, skromne filmy ukazujące złożoność kultur Dalekiego Wschodu toną w zalewie bijatyk.

Może tamte obrazy są niezrozumiałe dla zachodniego widza?

Rzeczywiście. Ludzie nie zdają sobie sprawy, jak odmienna jest chińska tradycja opowiadania historii, jak różne są sposoby budowania napięcia i lepienia bohaterów.

Ale i to się zmienia. Kiedyś na chińskie ekrany docierały głównie produkcje rosyjskie, obrazy z Jugosławii czy Czechosłowacji. Teraz otwieramy się na świat. Duża w tym zasługa rynku nielegalnych płyt DVD. Piraci przyczynili się do tego, że Chińczycy poznali nowe języki kina.

Chińską kulturę przybliża Zachodowi Ang Lee - Tajwańczyk, który od 30 lat mieszka w Stanach. Zagrała pani w jego filmie "Ostrożnie, pożądanie".

Życie w Stanach nauczyło Anga, że kino powinno posługiwać się uniwersalnym językiem. Ostatnio dwukrotnie wracał do Azji. Stworzył tam piękne chińskojęzyczne obrazy - 'Przyczajony tygrys, ukryty smok' i 'Ostrożnie, pożądanie'. Bohaterowie są zanurzeni w swojej kulturze, ale Ang opowiada tak, że jego filmy rozumieją także Amerykanie.

Czy w Hollywood istnieje coś takiego jak chińskie środowisko?

Nigdy takiej enklawy nie szukałam. Mam wrażenie, że w swoim zamknięciu upodabniają się do wzorca Chińczyka rodem z opisów etnograficznych. Jak stęsknię się za kulturą, w której się wychowałam, jadę do Chin.